z, litera alfabetu pol. (i łac.) pochodząca przez gr. ζ (zeta, dzeta) od fenickiej (pn.-zach.-semickiej) litery zaîn; oznacza spółgłoskę przedniojęzykowo-zębową, szczelinową, dźwięczną.

Záborský Jonáš, 1812–76, pisarz słowac.; bajki, epigramaty, poematy alegor.-filoz. i satyr., dramaty hist., komedie, opowiadania.

Zápolya [zạ:pojo] Jan, 1487–1540, król węg. od 1526; przywódca stronnictwa antyhabsburskiego na Węgrzech; w walce o tron przeciwko Ferdynandowi I miał poparcie Polski i Turcji.

Zápotocký Antonín, 1884–1957, syn Ladislava, czes. działacz komunist.; jeden z zał. KPCz (1921) i czł. najwyższych władz partii; 1948–53 premier, od 1953 prez. Czechosłowacji.

Zápotocký Ladislav, 1852–1916, ojciec Antonína, czes. działacz socjalist. i związkowy; 1878 jeden z zał. partii socjaldemokr.; od 1900 na czele związku zaw. kolejarzy w Pradze.

Zárate [sạrat&eopen.x;], m. we wsch. Argentynie (prow. Buenos Aires), nad pr. ujściowym ramieniem Parany; 96 tys. mieszk. (2004); przemysł mięsny, celulozowo-papiern., rafineryjny, hutnictwo metali nieżel.; port handl.; węzeł kolejowy.

Závada Vilém, 1905–82, poeta czes.; pocz. bliski → poetyzmowi, później pesymistyczna liryka patriot. i społ.; przekł. eur. poezji.

Zítek Josef, 1832–1909, architekt czes.; reprezentant eklektyzmu; prof. politechn. w Pradze; gł. dzieła: neorenes. Rudolfinum i Národní divadlo w Pradze.

Zărneşti [z&schwa.x;rnẹsztⁱ], m. w środk. Rumunii, w Karpatach Pd., na pd. zach. od m. Braszów; 27 tys. mieszk. (2001); przemysł drzewny, papiern.; ośr. turystyczny.

Zùñiga [suńịga] Francisco, ur. 1912, rzeźbiarz meksyk.; kam., realist., monumentalne postacie o płynnych uproszczonych formach.